Struikelstenen 

Struikelstenen in Oude IJsselstreek in 2021

 

In navolging van veel plaatsen in Europa heeft een initiatiefgroep het plan opgevat om ook in de gemeente Oude IJsselstreek zogenaamde struikelstenen (Stolpersteine) in het wegdek te laten plaatsen. De Duitse kunstenaar Gunter Demnig en zijn team hebben in de afgelopen decennia 73.000 koperen gedenksteentjes van 10 x 10 cm in 26 landen aangebracht ter nagedachtenis aan Joodse mensen, die door het nationaal-socialisme zijn omgekomen. Nadat door allerlei omstandigheden het initiatief in Oude IJsselstreek enige tijd heeft stilgelegen is in de nazomer van 2019 gedreven een herstart gemaakt. In de projectgroep Struikelstenen gemeente Oude IJsselstreek nemen vertegenwoordigers deel van de heemkundige verenigingen ADW, Old Sillevold en OVGG. Ook is er op een maandelijkse vergadering een gemeenteambtenaar voor advies aanwezig.

 

Vanwege het onderwerp kan er worden geput uit de ervaringen van eerdere soortgelijke initiatieven. Zo waren vertegenwoordigers van het afgeronde project in Aalten al eens te gast om over hun ervaringen te spreken en hun kennis te delen. Eén van de eerste punten van bespreking binnen de groep was het criterium voor de plaatsing van de stenen. Hier is door andere groeperingen uiteenlopend mee omgegaan. In Oude IJsselstreek is ervoor gekozen om Joden, Sinti, Roma en Jehova's getuigen te gedenken. En dan uitsluitend te kiezen voor de aanduiding van het woonadres van de inwoners van Oude IJsselstreek, die zijn opgepakt en om het leven gebracht. Dus niet het onderduikadres. Dit is belangrijk, omdat in onze regio personen uit andere delen van het land of uit Duitsland zaten ondergedoken en het niet hebben overleefd. Zij zijn soms elders al herdacht.

Een voorbeeld is de familie Jungblut. Max en Franzisca Jungblut-Wolf waren afkomstig uit de Duitse plaats Stromberg, waar de roots van de familie liggen en waren ondergedoken in het Richtershuis in Terborg.  Op 12 december 1943 zijn zij na verraad opgepakt, gedeporteerd en op 28 januari 1944 in concentratiekamp Auschwitz vermoord. Afgelopen zomer zijn voor het huis aan de Staatsstraße 11 in Stromberg door Gunter Demnig struikelstenen gelegd ter nagedachtenis aan de familie Jungblut, waarvan ook Isaak en Klara, die ook in Nederland zaten ondergedoken, zijn vermoord.

 

De omvang van de Joodse bevolking in de kernen van de huidige gemeente Oude IJsselstreek tijdens WO II is grotendeels in beeld evenals de lotgevallen, maar door de leden van de werkgroep moet nog veel onderzoek worden gedaan naar bijvoorbeeld de juiste woonadressen. Dit gebeurt door het raadplegen van archieven, maar ook door gesprekken met nabestaanden wereldwijd en oudere inwoners. Dit jaar 2020 wordt benut om zekerheid te krijgen over diverse zaken. Het is natuurlijk een delicaat onderwerp waarbij geen fouten mogen worden gemaakt.

Volgens de werkgroep kunnen er in de gemeente Oude IJsselstreek ongeveer 25 struikelstenen worden aangebracht, verdeeld over de kernen. De meeste Joodse mensen woonden tijdens de Tweede Wereldoorlog in Terborg. Ook was daar een synagoge, die tijdens WO II door de Duitsers is vernield. Het is wel duidelijk dat in dit stadje de meeste struikelstenen zullen worden geplaatst. Naast struikelstenen is het ook mogelijk om struikeldrempels met meer informatie te laten plaatsen. In Silvolde denkt de groep tot op heden dat er één steen in de stoep bij Heuvelstraat 13, waar de familie Wolf woonde, zal worden geplaatst.

 

De werkgroep heeft het plan om in 2021 in de kernen van Oude IJsselstreek de originele struikelstenen van Demnig te laten plaatsen. In Nederland hebben namelijk ook initiatiefnemers, gekozen voor eigen stenen, mede omdat de Duitse kunstenaar de stenen persoonlijk aanbrengt en vanwege de grote belangstelling een fikse wachtlijst moet hanteren.

 

Om de bevolking te laten kennismaken met het project Struikelstenen gemeente Oude IJsselstreek en de problematiek van de jodenvervolging nog eens onder de aandacht te brengen worden er in april enkele informatieavonden voor de bevolking georganiseerd. En wie weet wordt er op zo'n avond ook nog relevante informatie door de aanwezigen ingebracht.